Blog ΔΣΚ

Blog Δικηγορικού Συλλόγου Κέρκυρας

ΠΕΡΙ ΤΟΥ «ΠΡΩΤΕΙΟΥ» ΤΟΥ Δ.Σ.ΚΕΡΚΥΡΑΣ του Βραδή Γιάννη, Δικηγόρου Κέρκυρας και πρώην Προέδρου Δ.Σ. Κέρκυρας

Ιούλιος 3rd, 2018

Σπεύδω εισαγωγικά να σημειώσω ότι το κείμενο που ακολουθεί  δεν διεκδικεί χαρακτήρα  ιστορικής μελέτης αλλά απλής συμβολής στην απόπειρα διαλεύκανσης του εξεταζομένου θέματος. Και το υπό εξέταση θέμα, για το οποίο έχω αρκετές φορές ερωτηθεί από συναδέλφους,  τοπικούς  αλλά και άλλων συλλόγων,  είναι η  ακρίβεια ή μη  του  προβαλλομένου από τον πρόεδρο  «πρωτείου» του Δικηγορικού μας Συλλόγου ως του αρχαιότερου της Επικράτειας, ιδρυθέντος το 1857. Τα σχετικά με το θέμα στοιχεία και  γεγονότα που εγώ γνωρίζω, έχουν ως εξής:

Αμέσως μετά τις τελευταίες εκλογές και πριν αναλάβει η νέα διοίκηση καθήκοντα, ο νέος πρόεδρος με δημόσια ανακοίνωσή του ζήτησε να του παραδοθούν τα αρχεία του Συλλόγου από το 1857 και εντεύθεν. Είναι αλήθεια ότι η προσοχή εκ μέρους του γράφοντος δεν στάθηκε  τότε στην αφετηρία του 1857. Περιορίστηκε  στο καινοφανές  του διαδικαστικού αιτήματος αλλά και στο παράδοξο  να αγνοείται από ένα δεδηλωμένο νοσταλγό του Ιονίου Κράτους και σφοδρό πολέμιο του «αθηνοκεντρικού»,  το γεγονός ότι ο Σύλλογός μας στεγαζόταν πάντοτε στα δικαστήρια  του νησιού μας και ότι τα όποια αρχεία του Συλλόγου μας καταστράφηκαν, μαζί με το δικαστήριο, στους εμπρηστικούς γερμανικούς βομβαρδισμούς του 1943. Ως γνωστόν, τα δικαστήρια στεγάζονταν τότε  στο κτίριο που αργότερα, ανασκευασμένο, στέγασε το υποκ/μα της  Τράπεζας της Ελλάδος στην πλατεία δημαρχείου. Με την έναρξη όμως της νέας διοίκησης,  από τα πρώτα έγγραφα του νέου προέδρου, επικοινωνήθηκαν  δύο πράγματα: Πρώτον, η  αυτόνομη της όλης διοίκησης  προεδρική λειτουργία. Δεύτερον,  η  χρήση σε όλα τα έγγραφα, με πρωτοβουλία αποκλειστικά του προέδρου, του λογότυπου «ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ – Ο ΑΡΧΑΙΟΤΕΡΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟ 1857». Λογότυπος που στην συνέχεια τοποθετήθηκε και στο αναλόγιο της αίθουσας εκδηλώσεων του Συλλόγου μας. Έτσι έγινε σαφές  το γιατί ζητούνταν αρχεία από το 1857!

Η επικοινωνιακή αυτή τακτική με  χρήση  λογοτύπων – συνθημάτων δεν ξάφνιασε όσους γνωρίζουν τον κ. Καλούδη.  Eπί δεκαετίες  πολιτευόμενος   την χρησιμοποιεί κατά κόρον. Ως αρχηγός του πολιτικού σχηματισμού «Επτανησιακή Αναγέννηση» (που όπως φαίνεται δεν τέθηκε σε αχρησία μετά  την ανάληψη της προεδρίας του Δ.Σ.Κ. αλλά μάλλον μεταλλάσσεται σε «Κερκυραϊκή Αναγέννηση»  εν όψει των προσεχών αυτοδιοικητικών εκλογών) χρησιμοποιεί   λογότυπο  με τον οποίο αυτοπροβάλλεται ως η πρώτη, συνεπής αντιμνημονιακή δύναμη στην Ελλάδα!  Εν προκειμένω όμως πρόκειται για τον Δικηγορικό Σύλλογο που ως θεσμικός κοινωνικός φορέας με την νομοτυπική μορφή του ν.π.δ.δ. οφείλει να λειτουργεί με σοβαρότητα, ακρίβεια  και υπευθυνότητα. Παρατηρούμε λοιπόν:

*.-  Ο όρος «επικράτεια» χρησιμοποιείται προφανώς με την έννοια του ελλαδικού χώρου. Καθόσον το 1857 άλλη ήταν η επικράτεια του Ελληνικού Βασιλείου και άλλη η επικράτεια του Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων.

*- Στην ιστοσελίδα του Συλλόγου μας, στην στήλη «ιστορικό» είναι από ετών αναρτημένη η σημαντική  εργασία της συναδέλφου  Νατάσας Μιχαηλάκη  για την  βιβλιοθήκη του Συλλόγου μας με κατάλογο και συνοπτική παρουσίαση των υπαρχόντων παλαιών βιβλίων. Μαζί είναι καταχωρημένο, ως ξεχωριστό παράρτημα  με τίτλο «Η ιστορία της ίδρυσης του Δ.Σ.Κ.», αδιαμφισβήτητο  ιστορικό γεγονός. Πρόκειται για τον λόγο που εκφωνήθηκε την 1.12.1863  κατά « την έναρξιν του εν Κερκύρα δικανικού Συλλόγου παρά του προσωρινού αυτού προέδρου δ/ρος Μάρκου Ρώσση». Μαζί με τον ιστορικό αυτό λόγο διεσώθησαν  και οι   καταστατικοί όροι λειτουργίας του Δικανικού  Συλλόγου καθώς και τα  μέλη της διοίκησης αυτού που ήταν γνωστά και διακεκριμένα μέλη της κερκυραϊκής κοινωνίας μετέχοντα όχι μόνο της κοινωνικής αλλά και της πολιτικής ζωής του τόπου.*1.  Ως σκοπός του Δικανικού Συλλόγου αναφέρεται «….να καταγίνεται αποκλειστικώς περί την νομοθεσίαν και την εκτύλιξιν των εις την διαχείρισιν της δικαιοσύνης αφορώντων ζητημάτων.» Σκοπός αμιγώς θεσμικός, η ενασχόληση δηλαδή μόνο με ζητήματα  νομοθεσίας και λειτουργίας της δικαιοσύνης και όχι με άλλα επαγγελματικά  θέματα. Ο περιορισμένος σκοπός και η μη επέκταση σε ζητήματα επαγγελματικά  γίνεται κατανοητός αν ληφθούν υπ’ όψιν οι επικρατούσες τότε στην Κέρκυρα ιδιαίτερες πολιτικοκοινωνικές συνθήκες. Επιπροσθέτως, αν ληφθεί υπ’ όψιν  ότι το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι δεν ήταν αναγνωρισμένο στο Ιόνιο σύνταγμα, όπως δεν ήταν αναγνωρισμένο, μέχρι το 1864, και στο σύνταγμα του ελληνικού βασιλείου.

*- Από τα  ιστορικά αυτά στοιχεία, από το ίδιο το κείμενο του εναρκτήριου  πανηγυρικού λόγου,  αναπόφευκτα οδηγείται κάποιος στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για την  δημιουργία, το πρώτον,  στην Κέρκυρα  δικηγορικού φορέα συλλογικής – σωματειακής  μορφής, με καταστατικό σκοπό και οργάνωση . Όμως, είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο ότι η Κέρκυρα είναι ο  ελληνικός χώρος όπου ελειτούργησαν για πρώτη φορά δικηγόροι και αναπτύχθηκε  το πρώτον συλλογικότητα δικηγόρων. Οι συλλογικότητες αυτές φαίνεται πως δεν είχαν επαγγελματική ή άλλης μορφής σωματειακή ή αυστηρή συντεχνιακή οργάνωση αλλά εστηρίζοντο στο αναπτυγμένο αίσθημα των μελών τους ότι ανήκουν  σε ένα συγκεκριμένο  χώρο, σε ένα ιδιαίτερο Σώμα. Στην ιστορική αναδρομή που γίνεται από τον Μ. Ρώσση  στον προαναφερόμενο εναρκτήριο λόγο του, από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι τότε, η συλλογικότητα των δικηγόρων αναφέρεται ως Τάγμα,  με ειδικά επιστημονικά – επαγγελματικά  χαρακτηριστικά.   Τέτοιου είδους συλλογικότητες δικηγόρων,   είχαν αναπτυχθεί ήδη κατά την περίοδο της ενετοκρατίας. Αναφέρονται χαρακτηριστικά από τον Ερμάννο Λούντζη στο έργο του  «Περί της Πολιτικής Καταστάσεως της  Επτανήσου επί Ενετών», χαρακτηριζόμενες μάλιστα ως σωματεία.  Στο κεφάλαιο ΙΘ’ του έργου του που φέρει τον τίτλο « Περί συντεχνιών – Εκλογή των Προϊσταμένων αυτών.- Καθήκοντα των συντεχνιών- Περί των σωματείων των Συμβολαιογράφων και Δικηγόρων»  αναφέρει : «Των τοιούτων σωματείων τινά υπήρχον και παρ’ημίν, ως το των Συμβολαιογράφων και το των Δικηγόρων». *2.  Το απόσπασμα αυτό  έχει τεθεί στην επανέκδοση του Ιονίου Αστικού Κώδικα από τον Σύλλογό μας.

* Ακολούθως, και   καθ’όλη σχεδόν την διάρκεια του Ιονίου Κράτους, η κατάσταση όσον αφορά την οργάνωση των δικηγόρων δεν φαίνεται ότι άλλαξε. Ο ιστορικός Π. Χιώτης στο έργο του «Ιστορικά Απομνημονεύματα Επτανήσου» με επεξηγηματικό υπότιτλο «Περιέχων την ηθικήν κατάστασιν από Βενετοκρατίας μέχρι των ημερών ημών» , ενώ αναφέρεται σε όλα τα πνευματικά και όχι μόνον καθιδρύματα της Επτανήσου επί ενετοκρατίας  και μέχρι το πέρας της Αγγλοκρατίας, δεν αναφέρει κάτι σχετικά με ίδρυση ή οργάνωση δικηγορικού Συλλόγου ενώ, αντιθέτως, κάνει ρητή μνεία για την ίδρυση το 1802 στην Κέρκυρα Ιατρικού Συλλόγου με πρωτοβουλία του Ιωάννη Καποδίστρια.*3.  Ο ίδιος ιστορικός στο πολύτιμο έργο του « Ιστορία του Ιονίου Κράτους από συστάσεως αυτού μέχρις Ενώσεως» αναφέρεται, σε πλείστες όσες περιπτώσεις, σε δικηγόρους,  όχι όμως σε δικηγορικό σύλλογο. Έτσι αναφέρεται  στην επί αρμοστείας ‘Ανταμ  σύσταση νομοπαρασκευαστικής επιτροπής δικηγόρων  προς σύνταξη Κωδίκων, της οποίας μέλη ήσαν ο κερκυραίος   Ιάκωβος Χαλικόπουλος- Μάνζαρος,  ο ζακύνθιος Διονύσιος Φλαμπουριάρης, ο κεφαλλήν  Φωκάς Κοσμετάτος , ο λευκάδιος Άγγελος Κόνταρης . Μνημονεύει δε ότι μέχρι να ετοιμαστούν οι Κώδικες, τα δικαστήρια εδίκαζαν βάσει των  statuta veneta και τα περί ποινών οριζόμενα από το ρωμαϊκό δίκαιο.  Ελάμβαναν δε υπ’όψιν την γνώμη των μεγάλων νομομαθών της εποχής. Ιστορεί δε λεπτομερώς την γενόμενη  οργάνωση των δικηγόρων  αναφέρων « …. Διωργανώθη και το σώμα των δικηγόρων και υποδικηγόρων και ωρίσθησαν τα δικαστήρια, καθ’α δεν επετρέπετο να μετέρχηται τον δικηγόρον ο τυχών. Και οι μεν δικηγόροι διεξήρχοντο την επιστήμην των , αφού εξητάζοντο παρά του υπερτάτου συμβουλίου, οι δε υποδικηγόροι  υπό ειδικής επιτροπής δικαστών,εισαγγελέως και δικηγόρων. Εις ορισμένα δε πρωτόκολλα κατέγραφον  τας δικηγορικάς πράξεις των  και ταύτα επιθεωρούντο  υπό του προέδρου των δικαστηρίων. Οι παραβάται των νομίμων και οι παρεκτρεπόμενοι των οικείων καθηκόντων, ηργεύοντο και ετιμωρούντο. Δικηγόροι μόνον έχοντες δίπλωμα πανεπιστημιακόν , διωρίζοντο δικασταί παρά της Γερουσίας και εισαγγελείς. Υποδικηγόροι δε ανεδεικνύοντο Γραμματείς και γραφείς δικαστικοί και εισαγγελίας. Ηδύναντο να μετέρχωνται τον δικηγόρον, υποδικηγόροι, επί πολυετεία εξασκηθέντες, και ων η εμπειρία περί τους νόμους ήθελε επιδοκιμασθή υπό εξέτασιν του υπερτάτου συμβουλίου, εκδίδοντες προς αυτούς το προσήκον απολυτήριον εγκρινόμενον παρά της Γερουσίας….»   *4.

*- Δεν είναι γνωστή, στον γράφοντα τουλάχιστον, η εξέλιξη της πρωτοβουλίας αυτής της ίδρυσης του Δικανικού Συλλόγου το 1863. Πρέπει να συνεκτιμηθεί ότι κατά τον χρόνο αυτό είχαν  ήδη δρομολογηθεί  και ήταν γνωστές οι διεργασίες που ωδήγησαν ύστερα από λίγο  στην άρση της προστασίας και την ένωση της επτανήσου με την Ελλάδα. Την δε επόμενη χρονιά  έγινε η πολυπόθητη ένωση και ακολούθησε μία μεταβατική  περίοδος αφού θα έπρεπε να ομογενοποιηθεί το ισχύον δίκαιο στην μεγαλωμένη με την επτάνησο ελληνική επικράτεια ενώ έχει ψηφιστεί και το σύνταγμα του 1864 που αναγνωρίζει για πρώτη φορά το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι. Έτσι με τον  Ν. ΡΝ/1866 «περί εισαγωγής εν επτανήσω της εν τω λοιπώ βασιλείω ισχυούσης νομοθεσίας» στο άρθρο 18 αυτού ορίστηκε ότι  « οι παρά τοις Ιονίοις δικαστηρίοις δικηγόροι διατηρούσι το δικαίωμα της εξασκήσεως του επαγγέλματός των. Οι πρόεδροι των δικαστηρίων θέλουσι υποβάλει προς το επί της Δικαιοσύνης υπουργείον, εντός μηνός από της δημοσιεύσεως του παρόντος νόμου, κατάλογον των εν τη περιφερεία της δικαιοδοσίας των  κεκτημένων το δικαίωμα του δικηγορείν, όπως εκδοθώσι τα περί του διορισμού των Β. Διατάγματα.» Συνάγεται από την παραπάνω ρύθμιση ότι μέχρι το 1866 οι δικηγόροι εξακολουθούσαν να υπάγονται  λειτουργικά στην δικαιοδοσία των δικαστών.

*- Η έλλειψη διαθέσιμων στοιχείων  για ίδρυση  συλλόγου πριν από το 1863 και η μετά το 1863 εξέλιξη  του ως άνω ιδρυθέντος Δικανικού Συλλόγου ευθύνεται για την μη ολοκλήρωση του ιστορικού  του Συλλόγου μας  για το χρονικό διάστημα μέχρι το 1908 έτος. Έτος που επί κυβερνήσεως  Θεοτόκη, κατόπιν πολυετών προσπαθειών του Δ.Σ.Α., ψηφίστηκε ο νόμος ΓΤΙΖ/1908 «περί συστάσεως Δικηγορικών Συλλόγων» και απέκτησαν οι δικηγορικοί σύλλογοι μορφή ν.π.δ.δ. Στο άρθρο 1 του νόμου αυτού  ορίστηκε ότι «οι εν τη περιφερεία εκάστου Πρωτοδικείου δικηγόροι αποτελούσι  Δικηγορικόν Σύλλογον»  και στο άρθρο 2 «Μέλη του Συλλόγου εισίν υποχρεωτικώς πάντες οι δικηγόροι οι διορισμένοι εν τη περιφερεία του Πρωτοδικείου…»

*-  Εκ παραλλήλου, στο  μέχρι το 1908 ελεύθερο ελληνικό κράτος, η κατάσταση είχε ως εξής:

Στην Αθήνα: Σύμφωνα με το ιστορικό του ΔΣΑ που δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα του, η πρώτη προσπάθεια ίδρυσης δικηγορικού συλλόγου έγινε το 1865. Ο σύλλογος αυτός, μακροβιότερος όλων των επόμενων, δραστηριοποιήθηκε επί μια δεκαετία περίπου, μελετώντας τα προβλήματα των μελών του, προτείνοντας νομοθετικές μεταρρυθμίσεις και λαμβάνοντας θέση σε επίκαιρα θέματα εθνικής σημασίας. Παρόμοια δραστηριότητα είχαν και οι επόμενοι σύλλογοι που ιδρύθηκαν το 1883, το 1893, το 1902 και το 1905.

Στην επαρχία του ελεύθερου ελληνικού κράτους: Ως πρώτος Επαρχιακός Δικηγορικός Σύλλογος  έχει επικρατήσει να αναφέρεται ο Δ.Σ. Καλαμών ο οποίος φέρεται ιδρυθείς το 1851. Το 1866 ιδρύεται ο Δ.Σ. Μεσολογγίου το δε έτος 1875 αναφέρονται εν λειτουργία οι Δ.Σ. Σύρου, Τριπόλεως, Ναυπλίου, Πατρών, Σπάρτης, Λαμίας και Χαλκίδος.*5.  Αξίζει να σημειωθεί ότι  από τα πρώτα χρόνια της ύπαρξης δικηγορικών Συλλόγων έγινε κατανοητή η σημασία και η αναγκαιότητα της κοινής δράσης αυτών.*6       Ως πρώτη  γνωστή  κοινή παρέμβαση των Δικηγορικών Συλλόγων  και μάλιστα αποτελεσματική  αναφέρεται ότι έλαβε χώρα το 1875 όταν ο τότε πρωθυπουργός Δ. Βούλγαρης παρέβη τις συνταγματικές διατάξεις για την απαιτούμενη απαρτία, παραβίαση που καθιστούσε άκυρες τις  αποφάσεις της Βουλής αφού συνεδρίαζε χωρίς την νόμιμη απαρτία. Τότε, πολλοί επαρχιακοί Σύλλογοι  όπως της Σύρου, Λαμίας, Αμφίσσης, Τριπόλεως, Σπάρτης και Χαλκίδος καταδίκασαν την συνταγματική εκτροπή  και μάλιστα πριν προβεί σε ανάλογο ψήφισμα  ο Δ.Σ.Αθηνών και σε γνωμοδότηση η νομική σχολή Αθηνών.*7.

*- Συνοψίζοντας και ανακεφαλαιώνοντας: Δεν είναι γνωστή στον υπογράφοντα  η τεκμηρίωση του 1857 ως έτους ίδρυσης του Συλλόγου μας. Ταυτόχρονα, δεν  μπορεί να γίνει δεκτό   ότι ο νέος πρόεδρος του Συλλόγου μας δεν  άνοιξε ποτέ και δεν γνωρίζει τα ιστορικά στοιχεία που αναφέρονται στην στήλη  «ιστορικό» της ιστοσελίδας μας. Προφανώς θα τα γνωρίζει. Κατά συνέπεια, θα υπάρχουν άλλα ιστορικά στοιχεία τα οποία γνωρίζει είτε ο νέος πρόεδρος είτε «οι υπό τας στοάς διατρίβοντες φιλίστορες» που σαφώς εκδηλώθηκαν στις τελευταίες εκλογές του Συλλόγου μας. Είναι άγνωστο και ακατανόητο συνάμα σε   μένα γιατί δεν δημοσιοποιήθηκαν τα στοιχεία αυτά μαζί με την προβολή του «πρωτείου». Το βάρος συνεπώς, της απόδειξης το έχει ο νέος πρόεδρος αφού πρώτο – πρώτο μέλημά του   ήταν η προβολή του «πρωτείου».  Οφείλει   να δημοσιοποιήσει άμεσα τα στοιχεία αυτά ώστε  να οριστικοποιηθεί  τεκμηριωμένα το ιστορικό της ίδρυσης του Συλλόγου μας . Βέβαια αυτό δεν θα επαρκέσει  για την θεμελίωση του πρωτείου του Συλλόγου μας στον ελλαδικό χώρο. Για να γίνει αυτό  θα πρέπει υπεύθυνα και τεκμηριωμένα  να αναιρεθεί η επικρατούσα στον ελληνικό δικηγορικό κόσμο ιστορική άποψη ότι πρώτος είναι ο Δικηγορικός Σύλλογος Καλαμών που φέρεται ως ιδρυθείς  το 1851. Εφόσον το κάνει, είναι αναντίρρητο ότι θα έχει συμβάλει καθοριστικά στο να γραφεί ορθά η ιστορία της δημιουργίας των δικηγορικών συλλόγων στην Ελλάδα, θα έχει συμβάλει στην ανάδειξη της ιστορίας του Συλλόγου μας, θα έχει κερδίσει τον έπαινο «του δήμου και των σοφιστών». Εάν όμως δεν γίνουν τα ανωτέρω  και συνεχιστεί ατεκμηρίωτα η περήφανη προβολή του πρωτείου του Συλλόγου μας ως πρώτου δικηγορικού συλλόγου της Επικράτειας, το πρωτείο θα είναι στην ουσία  ανιστόρητη κομπορρημοσύνη. Και η χλεύη τότε δεν θα βαρύνει ένα πρόσωπο. Θα βαρύνει τον Σύλλογο. Δηλαδή όλους μας.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:

*1 Η ανάδειξη των ιστορικών αυτών στοιχείων πιστώνεται στην διοίκηση Χρ.Σαρλή που τα εξέδωσε μάλιστα σε έντυπο φυλλάδιο .

*2 Ερμάννου Λούντζη,  «Περί της Πολιτικής Καταστάσεως της  Επτανήσου επί Ενετών», έκδοση 1856, σελ. 203 επ.

*3.- Π. Χιώτη «Ιστορικά Απομνημονεύματα Επτανήσου» έκδοση 1877,  σελ. 230 επ.

*4.- Π. Χιώτη « Ιστορία του Ιονίου Κράτους από συστάσεως αυτού μέχρις Ενώσεως» έκδοση 1887 σελ. 10-23.

*5.- βλ. Δ.Σ. Λαρίσης, συμβολή στην ιστοριογραφία του Δ.Σ. Λαρίσης σελ.113.

*6.- Αντιθέτως σ’εμάς εκφράστηκαν  προεκλογικά απόψεις αποκοπής  από την Ολομέλεια των Δικηγορικών Συλλόγων που δεν ανασκευάστηκαν μετεκλογικά έστω κι αν ακολουθήθηκε εκ διαμέτρου αντίθετη  πρακτική .

*7.- βλ. Λ. Τρίχα «Δικηγορείν εν Αθήναις – Μία διαδρομή στον 19ο αιώνα» εκδ.2003.

 

ΓΙΑΝΝΗΣ  Γ. ΒΡΑΔΗΣ

   Δικηγόρος

 Μέλος Δ.Σ. ΚΕΡΚΥΡΑΣ

 

 

Blog ΔΣΚ

Blog Δικηγορικού Συλλόγου Κέρκυρας